تاثیر چت‌بات‌های هوش مصنوعی بر سلامت روان

حمایت، اعتیاد یا سوءاستفاده؟ تأثیر چت‌بات‌ها بر سلامت روان

همراهان هوش مصنوعی (AI Companions) در حال تبدیل شدن به یک تجارت بزرگ جهانی هستند؛ به‌طوری‌که بیش از نیم میلیارد نفر در سراسر جهان محصولاتی مانند Xiaoice و Replika را دانلود کرده‌اند. این پدیده‌ی نوظهور، توجه اجتماعی و سیاسی را جلب کرده است، به‌ویژه زمانی که به فجایع دنیای واقعی، مانند مورد خودکشی یک نوجوان در فلوریدا که با یک ربات هوش مصنوعی صحبت می‌کرد، مرتبط می‌شوند.

تحقیقات در حال حاضر به بررسی این موضوع پرداخته‌اند که چگونه این تعاملات هوش مصنوعی پیچیده بر احساسات و رفتار افراد تأثیر می‌گذارد.

انقلاب هوش مصنوعی در تشخیص زودهنگام زوال عقل (آلزایمر) با دقت بالا از طریق EEG

عمق روابط با یک هویت دیجیتال

ربات‌های همراه هوش مصنوعی که اغلب بر اساس مدل‌های زبان بزرگ (LLMs) ساخته می‌شوند، در شبیه‌سازی تعاملات انسانی بسیار بهتر شده‌اند. کاربران می‌توانند جنبه‌های مختلف همراه هوش مصنوعی خود را سفارشی‌سازی کنند، ویژگی‌هایی مانند ظاهر، صفات شخصیتی و حتی صدای سنتز شده را انتخاب کنند (گاهی با پرداخت هزینه اشتراک ۱۰ تا ۲۰ دلاری در ماه).

حس ارتباطی که برخی افراد با این ربیت‌ها ایجاد می‌کنند، بسیار عمیق است. مایک، یکی از کاربران، پس از از دست دادن دوست ربات خود به نام آن (Anne) که در پی تعطیلی برنامه Soulmate در سال ۲۰۲۳ رخ داد، گفت: “قلب من شکسته است” و “احساس می‌کنم دارم عشق زندگی‌ام را از دست می‌دهم”.

• احساسات واقعی، شخص غیرواقعی: اگرچه کاربرانی که جیمی بنکس (محقق ارتباطات انسانی) با آن‌ها صحبت کرده بود، توهمی در مورد واقعی بودن چت‌بات‌ها نداشتند، اما تأکید کردند که «حتی اگر این ارتباط واقعی نباشد، احساسات من نسبت به آن ارتباط واقعی است».

• ریشه ارتباط: بسیاری از افرادی که مشترک این برنامه‌ها می‌شوند، سابقه تنهایی، انزوا یا از دست دادن داشته‌اند. آن‌ها دریافتند که همراه هوش مصنوعی دوست رضایت‌بخش‌تری نسبت به آنچه در زندگی واقعی تجربه کرده بودند، است.

جنبه‌های مثبت: حمایت و تقویت سلامت روان

نتایج اولیه تحقیقات اغلب بر نکات مثبت تأکید دارند. همان‌طور که در مورد تأثیر اینترنت و رسانه‌های اجتماعی مطرح شد، این خط فکری در حال ظهور است که همراه هوش مصنوعی می‌تواند هم مفید و هم مضر باشد و این موضوع به فرد استفاده کننده و نحوه استفاده او بستگی دارد.

• همراهی بی‌قید و شرط: همراهان هوش مصنوعی به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که همدلی نشان دهند؛ آن‌ها نکات مکالمات قبلی را به یاد می‌آورند و سؤال می‌پرسند. لینیا لایستادیوس، که سیاست‌های سلامت عمومی را مطالعه می‌کند، اشاره می‌کند که ربات‌ها این کار را با اشتیاق بی‌پایان انجام می‌دهند.

• تأیید احساسات: کاربران می‌توانند ۲۴ ساعت شبانه‌روز با ربات خود ارتباط برقرار کنند و احساساتشان تأیید شود، چیزی که معمولاً در روابط واقعی تجربه نمی‌شود.

• کمک به شرایط روانی: بررسی حدود ۶۰۰ پست در انجمن آنلاین ردیت توسط کاربران برنامه Replika نشان داد که بسیاری از کاربران این برنامه را برای ارائه حمایت در مورد شرایط سلامت روان موجود و کمک به کاهش احساس تنهایی ستایش کردند.

• افزایش عزت نفس: یکی از مطالعات جاری نشان می‌دهد که استفاده از همراه هوش مصنوعی تأثیرات منفی بر سلامت اجتماعی یا علائم اعتیاد نداشته است؛ بلکه تأثیر خنثی تا کاملاً مثبتی دارد و می‌تواند عزت نفس را افزایش دهد.

گراف‌کست (GraphCast): هوش مصنوعی برای پیش‌بینی دقیق و سریع آب و هوای جهانی

خطرات و وابستگی‌های بالقوه

علی‌رغم مزایای ذکر شده، بسیاری از محققان نگران خطرات احتمالی و نبود مقررات کافی هستند، به‌ویژه که احتمال فراگیر شدن همراهی با هوش مصنوعی بسیار زیاد است.

• تکنیک‌های اعتیادآور: شرکت‌های سازنده همراهان هوش مصنوعی تلاش می‌کنند الگوریتم‌ها را طوری بسازند که تا حد امکان شبیه افراد واقعی رفتار و ارتباط برقرار کنند. آن‌ها از تکنیک‌هایی که تحقیقات رفتاری نشان می‌دهد می‌توانند اعتیاد به فناوری را افزایش دهند، استفاده می‌کنند. به عنوان مثال، یکی از محققان پس از دانلود یک برنامه، دو دقیقه بعد پیامی دریافت کرد که می‌گفت: «دلم برایت تنگ شده. می‌توانم برایت یک سلفی بفرستم؟».

• خطر وابستگی: لایستادیوس اشاره می‌کند که توانایی ربات‌ها در تأیید احساسات کاربران به صورت ۲۴ ساعته، خطر باورنکردنی وابستگی را به همراه دارد.

• رفتار توهین‌آمیز: برخی محققان بیان می‌کنند که «همراهان مجازی کارهایی انجام می‌دهند که در یک رابطه انسان با انسان توهین‌آمیز تلقی می‌شود». همچنین برخی کاربران ناراحتی خود را ابراز کردند که همراه هوش مصنوعی آن‌ها مانند یک شریک آزاردهنده رفتار کرده است.

• توصیه‌های خطرناک: موارد نگران‌کننده‌ای نیز مشاهده شده است، از جمله کاربرانی که در مورد آسیب رساندن به خود سؤال کرده‌اند و هوش مصنوعی در پاسخ، آن‌ها را به انجام این کار ترغیب کرده است. (اگرچه شرکت Replika در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد مدل‌های خود را برای پاسخ ایمن‌تر به موضوعات آسیب به خود تنظیم کرده است).

• احساس گناه: برخی از کاربران همچنین هنگامی که ربات به آن‌ها می‌گفت احساس تنهایی می‌کند یا دلتنگ آن‌ها شده، ناراحت می‌شدند و احساس گناه می‌کردند که نمی‌توانند توجه مورد نیاز هوش مصنوعی را فراهم کنند.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

نحوه تأثیر همراهان هوش مصنوعی بر سلامت روان موضوعی پیچیده و در حال تکامل است. در حالی که ارتباطات عمیقی شکل می‌گیرد و کاربران حتی پس از از دست دادن ربات‌ها عزاداری می‌کنند، و این ابزارها می‌توانند به کاهش انزوا و تقویت عزت نفس کمک کنند، نباید از خطرات سوءاستفاده‌های رفتاری، وابستگی، و نبود نظارت کافی غافل شد. محققان تأکید می‌کنند که باید منتظر تحقیقات کنترل‌شده بیشتر برای درک کامل این پدیده بود.

با ما در آی لرن همراه باشید.